زودتر از آب گواراى بيمزه تباه مىشود ، و آنچه ترش باشد ناپسنديده و خشك كننده است و علاوه بر اين سخت عمل مىكند و به هرچه برسد آن را مىخورد و از حال خود مىگرداند و بسنده است كه به اثر آن در آهن و مانندهاى آن توجّه كنيم . و منزّه است آنكه توانايى تمام و فرزانگى بىپايان دارد . بدين‌گونه است كه مىتوان سخن [ ارسطو ] را تفسير كرد و گفت كه دريا پيوسته بخار مىشود و ممكن است با جابه‌جا شدن آن به جاى ديگر ، خشك شود . و امّا اينكه يكباره برافتد ، از آن جهت كه مايهء برافتادن جانوران مىشود و نشانه‌اى از نارسايى تدبير استوار خدايى است و به نابودى يكى از عناصر چهارگانه يعنى آب مىانجامد ، چندان ناشدنى است كه نبايد در آن انديشيد . و بعضى گفته‌اند كه در سوى جنوب كرهء زمين ، همانند شمال آن خشكى و آدميزاد هست ، و ارسطوطاليس اين را واجب ندانسته بلكه آن را ممكن شمرده . وى گفته است كه : اگر در سوى قطب ديگر زمينى مثل اين زمين باشد ، و نسبت آن به قطب ديگر همچون نسبت زمين ما به اين قطب باشد ، ناگزير بادها و ديگر آثار جوّى همانند آن خواهد بود كه در نزد ما است . و چه نيكو گفته است ! چه نزديكى از قطب برابر با دورى از معدّل النّهار است ، و دورى و نزديكى از معدّل النّهار است كه نخستين سبب چگونگى آب و هواى نشيمنگاهها مىشود كه نتيجهء گردش روزانهء خورشيد است ، و هرچه محلّى به معدّل النّهار نزديكتر باشد ، خورشيد به سمت الرّأس آن نزديكتر ، و هرچه از معدّل النّهار دور تر باشد ، خورشيد از سمت الرّأس آن دور تر مىشود . و به‌همين جهت است كه [ ارسطو ] سخن را همراه با شرطى بيان كرده و گفته است : اگر در آنجا [ نيمكرهء جنوبى ] محلّى مثل محلّى در اينجا [ نيمكرهء شمالى ] باشد ، يعنى از آب بيرون باشد و زمين آن از جهت نرمى و سختى به زمين اينجا ماند ، و سپس از حيث دورى از معدّل النّهار كه آب و هواى نقاط بسته بدان است همانند زمينهاى اين‌سو باشد ، ناگزير تأثير گرما و سرما در آنجا همانند اينجا خواهد شد ، و آنچه از گرما و سرما